Przejdź do treści
  1. Ponad 50 lat wspierania badań wzroku u dzieci na całym świecie – od 1975 roku

Dysleksja a wzrok: poradnik dla rodziców

Dysleksja to specyficzne zaburzenie uczenia się, które wpływa na to, jak mózg interpretuje i przetwarza język pisany i mówiony. Może utrudniać czytanie, pisanie i ortografię, a często wpływa też na pamięć, organizację i koncentrację. Dzieci z dysleksją mogą odczuwać frustrację w szkole i bez odpowiedniego wsparcia mieć trudności ze spełnieniem oczekiwań szkolnych.

Co ważne, dysleksja nie świadczy o inteligencji dziecka – Albert Einstein miał dysleksję.  Wiele dzieci z dysleksją jest bystrych i kreatywnych, a dzięki wczesnej interwencji mogą świetnie się rozwijać. Bez właściwej diagnozy i dostosowanego wsparcia niektóre z nich mogą jednak mieć niską samoocenę lub brak pewności siebie w nauce.

Jak dysleksja wpływa na naukę

Badania pokazują, że znaczna część dzieci ma niewykryte problemy ze wzrokiem, które mogą przyczyniać się do trudności w nauce. Szacuje się, że w Wielkiej Brytanii około 1 na 5 dzieci w wieku szkolnym może mieć problem ze wzrokiem, który może wpływać na naukę. Wiele z tych problemów pozostaje jednak niezauważonych, zwłaszcza w pierwszych latach edukacji.

W Anglii nawet 50% obszarów lokalnych nie zapewnia przesiewowych badań wzroku przy rozpoczęciu nauki, prowadzonych przez wykwalifikowanych ortoptystów. Nie ma ogólnokrajowego obowiązku przeprowadzania badań przesiewowych wzroku w klasie Reception (wiek 4–5 lat), a choć NHS England zaleca badania prowadzone przez ortoptystów, o ich zleceniu decydują władze lokalne za pośrednictwem swoich zespołów zdrowia publicznego.  Inaczej jest w Walii, Szkocji i Irlandii Północnej, gdzie badania przesiewowe wzroku są rutynowo oferowane wszystkim dzieciom w pierwszym roku nauki szkolnej.

Bez wczesnego wykrycia dzieci mogą rozpoczynać naukę szkolną z nierozpoznanymi problemami ze wzrokiem, które wpływają na ich zdolność czytania, pisania i uczenia się.

Jak często występuje dysleksja?

Dysleksja należy do najczęstszych specyficznych zaburzeń uczenia się – dotyczy około 10% populacji Wielkiej Brytanii, a badania w USA wskazują nawet na 15%. Ponieważ aż 80% tego, czego dziecko uczy się w szkole, jest przetwarzane wzrokowo, nieleczone problemy ze wzrokiem mogą nasilać trudności związane z dysleksją.

Objawy trudności w nauce związanych z dysleksją często pojawiają się w pierwszych latach szkoły. Mogą to być problemy z rozpoznawaniem liter i głosek, trudności z przepisywaniem z tablicy czy kłopoty z ortografią i czytaniem.

Wczesne objawy dysleksji

Do typowych wczesnych objawów, które mogą
sugerować, że dziecko zmaga się z dysleksją, należą:

  • trudności z rozpoznawaniem liter lub przyporządkowywaniem głosek do liter
  • mylenie podobnie wyglądających liter (np. b, d, p, q)
  • trudności z nauką pisowni lub stosowaniem zasad ortografii
  • odwracanie wyrazów lub liczb
  • problemy z wykonywaniem poleceń złożonych z kilku kroków
  • wolniejsze przypominanie sobie słów, liczb lub sekwencji

U starszych dzieci i nastolatków mogą występować:

  • trudności z czytaniem na głos
  • problemy z rozumieniem idiomów lub metafor
  • trudności z zarządzaniem czasem i organizacją
  • czytanie poniżej poziomu oczekiwanego dla danej klasy
  • unikanie zadań wymagających czytania lub pisania

Dysleksja czy problem ze wzrokiem?

Wiele trudności związanych z dysleksją pokrywa się z objawami problemów ze wzrokiem. Dlatego pełna ocena wzroku jest kluczowym pierwszym krokiem w ustaleniu źródła trudności dziecka w nauce.

Kompleksowe badanie wzroku może wykryć takie problemy jak:

  • zaburzenia współpracy oczu (widzenia obuocznego)
  • trudności z ogniskowaniem (tzw. akomodacją)
  • słabe śledzenie wzrokowe lub kontrola ruchów oczu
  • opóźnienia w przetwarzaniu wzrokowym

Problemy te mogą wpływać na zdolność dziecka do czytania, pisania i zapamiętywania informacji wzrokowych – czyli kluczowych obszarów nauki szkolnej. Wdrożenie właściwego leczenia po postawieniu diagnozy ma zasadnicze znaczenie dla wsparcia dziecka.

Czym jest terapia widzenia?

Terapia widzenia to ustrukturyzowany, indywidualnie dobrany program leczenia, mający na celu poprawę współpracy oczu i mózgu. Może obejmować:

  • ćwiczenia oczu
  • stosowanie soczewek lub pryzmatów
  • zajęcia wzmacniające ogniskowanie, śledzenie wzrokowe i koordynację

U niektórych dzieci terapia widzenia może znacząco poprawić sprawność widzenia i zmniejszyć objawy, które przypominają dysleksję lub ją nasilają.

Podejście interdyscyplinarne

Dysleksję najlepiej rozumieć i wspierać we współpracy różnych specjalistów. Mogą to być:

  • nauczyciele i koordynatorzy ds. specjalnych potrzeb edukacyjnych (SENCO)
  • logopedzi
  • psycholodzy szkolni
  • optometryści lub ortoptyści specjalizujący się w badaniu wzroku dzieci

Co mogą zrobić rodzice:

  • Obserwuj postępy dziecka w czytaniu i pisowni
  • Zwracaj uwagę na oznaki dyskomfortu wzrokowego lub unikania zadań
  • W razie wątpliwości porozmawiaj z lekarzem rodzinnym lub optometrystą
  • Zabiegaj o ocenę interdyscyplinarną, jeśli trudności w nauce się utrzymują

Odpowiednia pomoc udzielona we wczesnym okresie może całkowicie odmienić doświadczenia szkolne dziecka i jego samopoczucie emocjonalne.

Kluczowe są wczesna ocena i interwencja. Jeśli u dziecka występują objawy trudności w nauce lub w rodzinie występowała dysleksja bądź problemy ze wzrokiem, warto porozmawiać z lekarzem rodzinnym i umówić pełne badanie wzroku – najlepiej u specjalisty doświadczonego w badaniu wzroku dzieci.