Procedura badania
Frisby Near Stereotest
Proszę przewinąć w dół lub kliknąć jeden z nagłówków podmenu.
Wprowadzenie i zapoznanie z testem
Badanie przesiewowe stereopsji
Badanie przesiewowe pacjentów rozumiejących proste polecenia słowne
Badanie przesiewowe pacjentów niezdolnych do zrozumienia poleceń słownych
2 testy Frisby – każdy do innych celów klinicznych
Wprowadzenie i zapoznanie z testem
Badający powinni najpierw zapoznać się z działaniem testu Frisby Near Stereotest, uważnie oglądając najgrubszą płytkę (6 mm) – najpierw normalnie, obojgiem oczu, a następnie z jednym okiem zasłoniętym.
Patrząc obojgiem oczu, osoba z prawidłowym stereoskopowym widzeniem obuocznym bez trudu dostrzeże w jednym z czterech kwadratów z losowym wzorem cel, jak poniżej – okrągłe skupisko elementów – położony w głębi względem otoczenia.
Przy jednym oku zasłoniętym (co symuluje warunki pacjenta bez stereopsji obuocznej) efekt głębi przestaje być widoczny. Efekt głębi wynika z tego, że cel i jego otoczenie są nadrukowane po przeciwnych stronach płytki.
Badający ze słabym widzeniem stereoskopowym, którzy sami mają trudność z dostrzeżeniem celu w głębi, mogą mimo to przeprowadzić test, dyskretnie wyczuwając kształt narożników przy każdej prezentacji. Trzy narożniki są zaokrąglone. Narożnik, który nie jest zaokrąglony, lecz kwadratowy, wskazuje cel.
Prawidłowa prezentacja testu
Prawidłowa prezentacja – widok z boku
Trzymaj górną krawędź płytki kilka centymetrów nad klapką, utrzymując płytkę prostopadle do linii wzroku pacjenta. Górna krawędź jest uniesiona nad tłem, aby uniknąć wskazówek cieniowania.
Prawidłowa prezentacja – widok z przodu
Należy uważać, aby nie prezentować testu nieprawidłowo, co daje wskazówki jednooczne
Nie należy trzymać płytki płasko przy pudełku, jak pokazano poniżej, ponieważ wprowadza to wskazówki cieniowania i sprawia, że cel staje się widoczny jednoocznie. Należy tego unikać podczas przeprowadzania testu i pomiaru ostrości stereoskopowej, jednak ta forma prezentacji jest przydatna przy sprawdzaniu zrozumienia zadania.
Nieprawidłowa prezentacja podczas badania (powyżej)
Jeśli pacjent początkowo nie odnajduje celu przy prawidłowej prezentacji testu, zrozumienie zadania można sprawdzić, trzymając płytkę płasko przy pudełku (lub kartce papieru), aby uwidocznić cel jednoocznie. Takie celowe wprowadzenie wskazówek cieniowania może pomóc pacjentowi zrozumieć, czego ma szukać.
Badanie przesiewowe stereopsji
W badaniu przesiewowym celem jest ustalenie, czy pacjent potrafi wiarygodnie rozpoznać cel w głębi na najgrubszej płytce. Płytkę należy pokazać kilka razy, losowo zmieniając położenie celu.
Pacjenci ze stereopsją
Pacjenci ze stereopsją zwykle odnajdują cel szybko i pewnie.
Pacjenci z upośledzoną stereopsją
Pacjenci z upośledzoną stereopsją zwykle odpowiadają z wahaniem i popełniają błędy. Zrozumienie zadania u pacjentów, którzy nie odnajdują celu, można sprawdzić na dwa sposoby.
(1) Uwidocznij cel jednoocznie, opierając płytkę na klapce pudełka lub na białej kartce. Jeśli pacjent go wtedy widzi/odnajduje, wykazał, że wie, czego szuka. Jeśli jednak nie widzi celu po odsunięciu płytki od tła, można odnotować upośledzoną stereopsję.
(2) Postaw płytkę na narożniku i powoli obracaj ją w tę i z powrotem. Jednooczna wskazówka paralaksy ruchowej sprawia wówczas, że cel staje się widoczny w głębi, nawet dla pacjentów bez stereopsji. Badający mogą to sprawdzić sami, oglądając obracaną płytkę z jednym okiem zamkniętym. Jeśli pacjent odnajduje cel, gdy płytka jest obracana, ale nie wtedy, gdy jest nieruchoma, można odnotować upośledzoną stereopsję, ponieważ pacjent wykazał zrozumienie zadania.
Podczas badania stereopsji należy pamiętać o każdorazowym losowym zmienianiu położenia celu oraz o tym, by płytka i głowa pacjenta pozostawały nieruchome.
Ocena ostrości stereoskopowej
Przy ocenie ostrości stereoskopowej celem badania jest ustalenie najdrobniejszej różnicy głębi, którą pacjent potrafi wiarygodnie rozpoznać, z wykorzystaniem pełnego zakresu kombinacji płytek i odległości. Im cieńsza płytka i/lub większa odległość, tym drobniejsza różnica głębi. Zacznij od płytki 6 mm, następnie przejdź do badania płytką 3 mm, a potem płytką 1,5 mm.
Zbadaj pacjenta, stosując różne kombinacje płytek i odległości wybrane z poniższej tabeli – zamieszczonej także w wieczku pudełka – aby ustalić najniższą wartość dysparacji, którą pacjent wiarygodnie rozpoznaje.
Sugeruje się, aby:
(1) Badający początkowo skupił się na typowej odległości czytania, wynoszącej 40 cm.
(2) Dokładne pomiary najlepiej wykonywać przy użyciu miarki trzymanej przez pacjenta w celu kontroli odległości oko–płytka, z pudełkiem testu opartym na stole lub na kolanach badającego. Nie ma jednak potrzeby używania miarki, dopóki badający nie ustali przybliżonej odległości, przy której badany zaczyna popełniać błędy.
Zaczep miarkę o klapkę. Pacjent przykłada miarkę do oka, aby kontrolować odległość oko–płytka.
(3) Do czasu osiągnięcia obszaru progowego wystarczy zaobserwować jedną prawidłową, pewną odpowiedź dla danej kombinacji płytki i odległości, ponieważ pozwala to szybko dotrzeć do obszaru progowego i uniknąć ryzyka utraty uwagi u małych dzieci.
(4) Adams, Leske, Hatt i Holmes (2009, Ophthalmology, 116, 281) zalecają prezentowanie dysparacji w malejących krokach co oktawę, ponieważ odzwierciedla to stopień dokładności, jakiego ogólnie można oczekiwać od testów stereoskopowych. Tabela w wieczku testu podaje odpowiednie kombinacje płytek i odległości przy stosowaniu kroków oktawowych.
(5) Przestrzegaj opisanych wyżej zasad: trzymaj płytki prostopadle i nieruchomo oraz powtarzaj prezentacje, aż upewnisz się, czy pacjent potrafi, czy nie potrafi wiarygodnie rozróżniać celu.
(6) Odnotuj najniższą dysparację, którą pacjent wiarygodnie rozróżnia. Ten próg stereoskopowy jest miarą ostrości stereoskopowej. Wartości w tabeli są wystarczająco dokładne dla zwykłej praktyki klinicznej, jednak – podobnie jak w innych testach stereoskopowych – stanowią jedynie przybliżenie dokładnych dysparacji.
Rozstaw źrenic różni się u poszczególnych pacjentów (dysparacje podane w tabeli dotyczą często przyjmowanej wartości 65 mm). Ponadto niewielkie różnice w grubości akrylu użytego do produkcji płytek sprawiają, że każdy zestaw płytek może w pewnym stopniu odbiegać od nominalnych rzeczywistych grubości 6 mm, 3 mm i 1,5 mm, co powoduje niewielkie odchylenia od oczekiwanych grubości pozornych (odpowiednio 4,03 mm, 2,01 mm i 1,00 mm, ze względu na współczynnik załamania akrylu wynoszący 1,49).
W związku z tym, jeśli płytki testu Frisby są stosowane w sytuacji, w której istotna jest znajomość dokładniejszych wartości dysparacji, można je obliczyć ze zwykłego wzoru na dysparację, odpowiednio skorygowanego o efekt pozornego zmniejszenia głębi.
Wzór ten ma postać:
gdzie I to rozstaw źrenic, d to odległość obserwacji, z to średnia grubość płytki zmierzona mikrometrem, a 1,49 to współczynnik załamania akrylu, z którego wykonano płytki. Liczba 206 264,81 przelicza radiany na sekundy kątowe.
Dysparacje do oceny ostrości stereoskopowej
Tabela podaje dysparacje zaokrąglone do 5 sekund kątowych. Jeśli potrzebne są dokładne wartości, należy je obliczyć od podstaw – zob. wzór powyżej. Odległości dla dysparacji w krokach oktawowych podano również w wieczku pudełka testu. Odnotuj najniższą dysparację, którą pacjent wiarygodnie rozróżnia. Ten próg stereoskopowy jest miarą ostrości stereoskopowej.
Badanie przesiewowe pacjentów zdolnych do zrozumienia prostych poleceń słownych
(1) Zacznij od upewnienia się, że pacjent rozumie zadanie. Jeśli pacjent nie dostrzega celu w głębi szybko i łatwo, zwróć na niego uwagę. Oprócz wskazania go palcem pomocne może być powiedzenie, że cel „wystaje” przed otoczenie. Jeśli natomiast płytka jest trzymana odwrotnie, można powiedzieć, że cel tworzy „dziurkę” we wzorze. Cel wydrukowany na odwrocie broszury z instrukcją może pomóc w wyjaśnieniu, czym jest cel w głębi. Wreszcie można zastosować opisane wyżej w części o badaniu przesiewowym techniki uwidaczniania celu jednoocznie podczas sprawdzania zrozumienia zadania. •
(2) Następnie trzymaj najgrubszą płytkę nieruchomo kilka centymetrów przed dowolnym jasnym, jednolitym tłem – do tego służy odchylana klapka pudełka testu. Po początkowej fazie sprawdzania zrozumienia zadania nie przykładaj płytki bezpośrednio do tła, ponieważ może to wprowadzić jednoocznie widoczne wskazówki dotyczące celu. Unikaj odbić i cieni pochodzących ze źródeł światła znajdujących się za pacjentem lub nad nim.
(3) Jeśli pacjent twierdzi, że widzi cel w głębi, zabierz płytkę, niepostrzeżenie obróć ją (np. za plecami) do nowego, losowego położenia, a następnie pokaż ją ponownie, tym razem prosząc pacjenta o wskazanie kwadratu z celem.
(4) Wykonaj tyle takich prezentacji, ile potrzeba, aby ustalić, czy pacjent wiarygodnie rozróżnia cel. Wyczuwaj kwadratowy narożnik płytki (lub płaski występ, jak w niektórych Frisby Stereotests), aby wiedzieć, gdzie jest cel, skupiając się jednocześnie na tym, gdzie patrzy pacjent. Zainteresowanie małego pacjenta można podtrzymać zachętami typu „Znajdź ukryty cel” lub „Znajdź ukrytą dziurkę” – zwykle test jest postrzegany jako przyjemna zabawa.
(5) Ważne jest, aby po zakończeniu początkowej fazy wyjaśnień, gdy pacjent ma wykazać zdolność widzenia stereoskopowego, patrzył na płytkę na wprost, a jego głowa i płytka pozostawały nieruchome.
Odnotuj „stereopsja wykazana”, jeśli pacjent udzieli 2 lub 3 pewnych i szybkich prawidłowych odpowiedzi. W razie wątpliwości, gdy pacjent odpowiada powoli i z wahaniem, wykonaj kilka dodatkowych prób. Badający powinien wiedzieć, że według doniesień niektóre osoby potrafią wykonać niektóre testy stereoskopowe jednoocznie. Dlatego zawsze – w tym teście, jak i w innych – warto podchodzić z rezerwą do bardzo powolnych, choć prawidłowych odpowiedzi. Wynik „stereopsja wykazana” należy odnotować tylko wtedy, gdy ustalono wiarygodne rozróżnianie.
Odnotuj „stereopsja niewykazana”, jeśli pacjent w powtarzanych prezentacjach nie wskazuje wiarygodnie i pewnie kwadratu z celem i/lub zgłasza, że nie widzi celu w głębi nawet po jego wskazaniu. Przed odnotowaniem tego wyniku należy koniecznie pokazać płytkę obiema stronami i rozważyć sprawdzenie zrozumienia zadania za pomocą „prezentacji z obracaniem” oraz innych opisanych wyżej technik.
Badanie przesiewowe pacjentów niezdolnych do zrozumienia poleceń słownych
(1) Pokaż najgrubszą płytkę jak poprzednio, ale bez komentarza. Niemowlęta często spontanicznie dotykają celu w głębi. Jeśli tak się nie stanie, zwróć uwagę na cel w głębi, kierując ku niemu palec pacjenta.
(2) Zabierz płytkę, niepostrzeżenie obróć ją (np. za plecami) do nowego, losowego położenia, a następnie pokaż ponownie, w razie potrzeby znów kierując palec pacjenta ku celowi w głębi. Powtarzaj tę procedurę, aż uznasz, że pacjent zrozumiał, iż na płytce znajduje się cel do odnalezienia.
(3) Pokaż płytkę ponownie w nowym położeniu, ale tym razem zachęć pacjenta, by sam wskazał cel palcem. Jeśli robi to wiarygodnie w kilku prezentacjach, odnotuj „stereopsja wykazana”.
(4) Jeśli pacjent nie wskazuje wyraźnie celu, wynik pozytywny można mimo to odnotować, jeśli w powtarzanych próbach przeszukujące ruchy oczu konsekwentnie zatrzymują się na właściwym kwadracie. Badający może skupić się na oczach pacjenta i nadal znać położenie celu, dyskretnie wyczuwając kształt narożników: kwadratowy narożnik wskazuje kwadrant z celem. Pozostałe trzy narożniki są zaokrąglone. We wcześniejszych Frisby Stereotests kwadrant z celem oznaczał płaski występ.
(5) Jeśli badany konsekwentnie wskazuje niewłaściwie, mimo wszelkich starań, by początkowo skierować jego uwagę na właściwy kwadrat, odnotuj „stereopsja niewykazana”.
Uwaga: Często łatwo jest odnotować wynik „stereopsja wykazana” nawet u bardzo małych dzieci, które jeszcze nie mówią, dzięki ich konsekwentnie prawidłowemu wskazywaniu. Trudniej jest natomiast mieć równą pewność co do wyniku „stereopsja niewykazana” u tak małych badanych. Na przykład seria błędnych odpowiedzi może wynikać z tego, że pacjent nie w pełni rozumie, czego się od niego oczekuje.
Korzystna cecha
Frisby Near Stereotest ogranicza takie niejednoznaczne wyniki do minimum, ponieważ:
- wykorzystuje naturalny bodziec głębi, dzięki czemu nie wymaga często kłopotliwych okularów czerwono-zielonych lub polaryzacyjnych
- pozwala na powtarzanie prezentacji szkoleniowych bez ryzyka, że pacjent nauczy się „prawidłowej” odpowiedzi. Co więcej, nawet u bardzo małych badanych czasami można sprawdzić zrozumienie zadania opisanymi wyżej technikami – „obracania” płytki w tę i z powrotem i/lub przyłożenia do płytki kartki białego papieru – które uwidaczniają cel jednoocznie.
Dzięki temu Frisby Near Stereotest umożliwia badanie nawet dzieci poniżej pierwszego roku życia.
Pamiętaj: Po fazie szkoleniowej, gdy wykazywana jest zdolność widzenia stereoskopowego, trzymaj płytki prostopadle i nieruchomo, zapobiegaj ruchom głowy pacjenta i w kolejnych prezentacjach wybieraj nowe, losowe położenia celu.
2 testy Frisby – każdy do innych celów klinicznych
1. Frisby Near Stereotest – 3 płytki
- Stosowany na całym świecie w poradniach ortoptycznych i okulistycznych oraz przez optometrystów. Na rynku od 1975 roku.
- Łatwy w użyciu test stereopsji w warunkach naturalnego widzenia, bez specjalnych okularów, przeznaczony do wczesnego wykrywania zaburzeń widzenia stereoskopowego u dzieci.
- 3 płytki o różnej grubości – 6 mm, 3 mm i 1,5 mm – prezentujące wskazówki dysparacji o różnej wielkości i umożliwiające pomiar ostrości stereoskopowej.
2. Frisby Pocket Stereotest
- Dostępny z jedną płytką 6 mm lub z dodatkową płytką 3 mm, rozszerzającą zakres dysparacji stereoskopowych.
- Idealny do prostych i szybkich badań przesiewowych, także u bardzo małych dzieci.
- Mały, poręczny i lekki – idealny do programów badań przesiewowych, np. w szkołach i poradniach dla małych dzieci prowadzonych przez pielęgniarki środowiskowe.